رسانۀ تخصصی منابع انسانی ایران

چرا اکنون افراد بیشتر از قبل به کار در منابع انسانی علاقه دارند؟

قبلی
بعدی
اچ‌آر مدیا

اچ‌آر مدیا

رسانه تخصصی منابع انسانی ایران
کوه یخ شایستگی

واژه شایستگی برای اولین بار توسط دیوید مک کله لند در اوایل دهه 1970 مطرح شد. برای دهه­‌ها این واژه توسط پژوهشگران با ادراکات و دیدگاه­‌های متفاوت به شیوه متفاوت تعریف شده است. شایستگی‌ها ویژگی‌­های زیربنایی فرد هستند که با معیارهای مربوط به عملکرد مؤثر و/یا برتر در یک شغل مرتبط هستند. شایستگی به معنای دانش، مهارت و نگرش‌­های افراد است که می‌­تواند اندازه‌­گیری شود و از طریق آموزش بهبود یابد. شایستگی‌­ها، افراد با عملکرد بالا را از افرادی که عملکردی پایینی دارند، متمایز می‌­سازد.

در مدل شایستگی کوه یخ از مفهوم کوه یخ استفاده شده تا مفهوم شایستگی شرح داده شود. طبق این مدل، شایستگی مؤلفه‌­های مشهودی مانند دانش و مهارت، مؤلفه‌های نامشهودی مانند نگرش، خصیصه و خودپنداره دارد. شایستگی‌­های تکنیکی در بالای آب قرار دارد که کاملاً مشهود بوده و بنابراین ارزیابی آنها ساده‌­تر است. مهارت­‌های نرم در زیر آب قرار دارند که ارزیابی و توسعه آنها دشوارتر است. شایستگی‌­های رفتاری نمودی از شیوه نگرش فرد نسبت به خود (تصویر از خود)، چگونگی رفتار فرد به صورت معمول (خصیصه‌­ها) یا انگیزه­‌های ایشان (انگیزه) است.

طبق این مدل شایستگی دارای شش سطح است:

دانش به اطلاعات و یادگیری شخص اشاره دارد مانند دانشی که یک جراح از آناتومی انسان دارد.

مهارت، به توانایی شخص برای انجام یک وظیفه معین اشاره دارد مانند مهارتی که جراح برای انجام جراحی دارد.

مفهوم خود و ارزش‌­ها، به نگرش­‌ها، ارزش‌­ها و تصویر فرد از خود اشاره دارد. یک مثال از این سطح شایستگی، اعتماد به نفس هست؛ یعنی باور فرد که می‌­تواند در یک موقعیت معین موفق عمل کند. مانند اعتمادی که یک جراح به خود برای انجام جراحی پیچیده دارد.

در کنار تصویر از خود، در بعضی از مدل‌­ها مفهوم نقش اجتماعی نیز مطرح می‌­شود که به معنای نگرش‌­ها و ارزش‌­هایی است که فرد به دیگران نسبت می­‌دهند.

منظور از خصیصه‌­ها، ویژگی‌­های ذاتی یک فرد است که به پاسخ­‌های سازگار به یک موقعیت یا مجموعه اطلاعات منجر می‌­شود، مثلاً خلاق بودن، گشودگی ذهن داشتن.

انگیزه­‌ها، احساسات، تمایلات، و نیازهای روانشناختی است که اقدامات را بر می‌­انگیزاند. مثلا جراحانی که جهت­‌گیری بین فردی بالایی دارند، مسئولیت کار خوب با سایر اعضای تیم را بر عهده می­‌گیرند (مقاله شماره 7 از فولدر شایستگی پرشیا خودرو)

در مجموع دانش و مهارت در بالای کوه یخ قرار دارند، تعیین آنها برای یک شغل ساده بوده و 20 درصد شایستگی­‌های یک شخص را توضیح می‌­دهند. انگیزه‌­ها، خصیصه­‌ها، و تصویر از خود در انتهای کوه یخ قرار دارند و 80 درصد شایستگی‌های یک شخص را شکل می‌­دهند اما ارزیابی آنها نسبت به دانش و مهارت دشوارتر است.

سطح شایستگی یک فرد تعیین کننده پتانسیل او برای موفقیت در یک موقعیت شغلی است. در مشاغلی که پیچیده هستند، جنبه‌های رفتاری، انگیزه‌ها، خصیصه‌ها از دانش و مهارت مورد نیاز شغل، مهم‌تر هستند.

توسعه دانش و مهارت مورد نیاز شغل، می‌تواند از طریق آموزش، تمرین‌های مهارتی و… صورت گیرد اما بهبود شایستگی‌های رفتاری دشوارتر بوده و به فعالیت‌های شدیدتری مانند روانکاوی، مشاوره، مربی‌گری و منتورینگ و… نیاز دارد.

چارچوب­‌های شایستگی معمولا شامل انواع متفاوتی است:

  • شایستگی‌های محوری: این مجموعه از شایستگی‌­ها در سطح سازمان تعریف شده و از ارزش‌­ها و ماموریت سازمان پشتیبانی می‌­کند. بنابراین برای همه مشاغل در سازمان بکار برده می‌­شوند.
  • شایستگی‌­های مشترک: این شایستگی­‌ها مربوط به مشاغل معینی است. برای مثال در نقش­‌های مدیریت، شایستگی­‌های مشترک شامل آگاهی استراتژیک، رهبری تیم و مدیریت عملکرد تیم است.
  • شایستگی‌­های فنی یا خاص شغل: این شایستگی‌­ها با توجه به مشاغل معین یا خانواده شغلی تدوین و بکار برده می‌­شود. بنابراین در این چارچوب شایستگی، هر نوع خبرگی فنی مورد نیاز مشخص شده و عمق و گستردگی مهارت و دانش ارزیابی می­‌شود.
  • شایستگی‌­های رهبری: مهارت‌­ها و رفتارهایی که به عملکرد رهبری کمک می‌­کند. شایستگی‌­های ضروری برای رهبری و شایستگی‌های جهانی توسط پژوهشگران تعریف شده است. با وجود این روندهای آتی کسب‌وکار و استراتژی باید هدایت‌گر توسعه شایستگی‌­های رهبری جدید باشد.

فراشایستگی: فراشایستگی با جذب افراد با پتانسیل بالایی در ارتباط است که سازمان تمایل دارد برای ارتقا و توسعه آنها در آینده برنامه‌­ریزی کند. برای مثال برای پست‌­های مدیریت ارشد در 5 تا ده سال آینده. این شایستگی‌­ها، شایستگی­‌های مورد نیاز آینده هستند (مقاله شماره 4 از فولدر شایستگی پرشیا خودرو)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مدل کوه یخ شایستگی چیست؟
در «اچ.آر مدیا» بخوانید
مدل کوه یخ شایستگی چیست؟
در «اچ.آر مدیا» بخوانید
مدل کوه یخ شایستگی چیست؟
در «اچ.آر مدیا» بخوانید
مدل کوه یخ شایستگی چیست؟
در «اچ.آر مدیا» بخوانید
مدل کوه یخ شایستگی چیست؟
در «اچ.آر مدیا» بخوانید
مدل کوه یخ شایستگی چیست؟
در «اچ.آر مدیا» بخوانید
مدل کوه یخ شایستگی چیست؟
در «اچ.آر مدیا» بخوانید
مدل کوه یخ شایستگی چیست؟
در «اچ.آر مدیا» بخوانید
مدل کوه یخ شایستگی چیست؟
در «اچ.آر مدیا» بخوانید
مدل کوه یخ شایستگی چیست؟
در «اچ.آر مدیا» بخوانید

یادداشت

مدل کوه یخ شایستگی چیست؟
در «اچ.آر مدیا» بخوانید
www.iranhrmedia.com